PROJE ADI:
BURDUR SÜT KALİTE PROGRAMI
PROJE YÜRÜTÜCÜSÜ:
Dr. Öğr. Üyesi Afşin KÖKER
PROJENİN KONUSU:
Önerilen proje konusu; bölgesel süt kalite programının oluşturulması şeklindedir. Bununla birlikte bu konu gıda hijyeni ve biyogüvenliği, kaliteli süt üretiminde verimlilik ve ekonomiklik kapsamında değerlendirilebilir. Yine çalışma kapsamında mesleki teknik eğitim, istihdam, sektörel bazda bölgesel tanıtım gibi hususlar da yer almaktadır;
• Bölgesel süt kalite programının oluşturulması
• Gıda hijyeni ve biyogüvenliği
• Kaliteli süt üretiminde verimlilik ve ekonomiklik
• Mesleki teknik eğitim, istihdam
• Sektörel bazda bölgesel tanıtım
Günümüzde her türlü üretim sektöründe piyasaya arz edilen ürünün miktarından öte o ürünün kalitesi, üretim süreçlerindeki verimlilik önem arz etmektedir. Süt ve benzeri gıda ham maddelerinde bu ana gereksinimlerin yanı sıra toplum sağlığı ve gıda biyogüvenliği kavramları da ön plana çıkmaktadır. Üretilen çiğ sütün kalitesi kavramı içine birçok parametre girmekle beraber kaliteli sütte ölçülebilir temel iki gösterge mevcuttur, bunlar somatik hücre sayısı ve sütün içerdiği total bakteri sayısıdır. Her iki değer de 1 mL sütteki sayı değeri ile nicel olarak ifade edilir. Türk Gıda Kodeksi Çiğ Süt ve Isıl işlem görmüş Sütler Tebliğine göre ülkemiz için bu kriterler 500.000 hc/ml (Somatik Hücre Sayısı, SHS) ve 100.000 hc/ml (Total bakteri yükü TB) olarak belirlenmiştir. Ancak hali hazırda ülkemiz kriterlerinin hedef alındığı bir çalışma bizi modern dünyanın daha gerisinde bir konuma yerleştirir. Bu nedenle ana hedefler olarak AB ülkelerinde geçerli kriterler olan 200.000 hc/ml SHS ve 50.000 hc/ml TB değerleri nihai hedef olarak belirlenmelidir. Sütün protein, yağ, laktoz, kuru madde içeriği ve diğer içerikleri ile sütün somatik hücre sayısı ve içerdiği mikroorganizma sayısı ile doğrudan ilintilidir. Çiftlik yada kooperatif tarzı işletmelerde alınan tedbirlerle SHS ve TB değerleri ideal seviyelere indirilebilir. Üretilen sütlerde bu değerlerle ilgili bir sorun yaşandığında bu durum doğru besleme, hijyen tedbirleri, mekanizasyon ve eğitim uygulamaları ile ideal seviyeye getirilebilir. Burdur ili genelinde uygulanan çeşitli akademik ve sektörel çalışmalar sayesinde bir hayli yol alındığı söylenebilir. Burdur ili özelinde ve genel olarak ülkemizde süt kalite sisteminin eksik parçası; sürdürülebilir nitelikte veri akışının sağlandığı, merkezi bir izleme (monitoring) sistemi ile desteklenen, bölgesel bazda işleyen danışmanlık ve eyleme geçmiş koordineli çalışma ağının mevcut olmamasıdır. Burdur Süt Kalite Programı kapsamında sağlıklı ineğin memesindeki sağlıklı sütün sağılması ve çiftlikteki tanka aktarılmasına kadar geçen üretim sürecinde SHS ve mikroorganizma sayısının ideal seviyelere indirilmesi için alınması gereken tedbirler, protokoller, prosedürler, uygulanacak planlar ele alınacaktır. Konu ile ilgili yurt genelinden ve yurt dışından uzman bir kadronun yöneteceği programa sektör temsilcilerinin ve üreticilerin katılımı da sağlanacaktır. Üniversitemiz bünyesinde kurulu bulunan Merkez Araştırma Laboratuvarları ile Veteriner Fakültesi ihtisas laboratuvarları alt yapısı, ayrıca Burdur ili genelindeki işletme ölçekleri ile kooperatifleşme düzeyi programın yürütülebilmesi için son derece yeterlidir. Gereksinim duyulan ana gider kalemi; süt kalite programının sürekli izlenmesi (monitoring) için merkezi veri tabanı temelli profesyonel bir yönetim ağ sisteminin kurulması, saha çalışmaları ve eğitim koşullarının sağlanması ile ara eleman desteğinin verilmesidir. Ayrıca hedeflenen süt kalitesini yakalayan işletmelerin ürün bazında desteklenebilmesi için ilerleyen dönem içinde gereken yasal düzenlemelerin yapılabilmesi halinde program tüm ülke geneli için uygun bir model oluşturulabilecektir.
PROJENİN AMACI:
Önerilen projenin amaçları;
• Üniversite genelinde kurulu bulunan konu ile ilgili alt yapıyı etkin bir biçimde sektöre yönelik olarak kullanabilmek.
• Burdur ili genelindeki orta ve büyük ölçekli süt ineği işletmeler ile köy kooperatiflerine bağlı aile tipi işletmelerdeki mevcut süt kalite düzeylerini belirlemek.
• Burdur süt kalite hedeflerini belirlemek, Burdur süt kalite kavramını net bir şekilde tanımlamak, tanıtımını sağlamak.
• Bölgesel bazda işleyen sürü meme sağlığı ve üretilen çiğ sütün kalitesini sürekli olarak izleyebilecek bir sistem kurmak.
• Kurulacak bu sitemin sahadaki işletmelerden numune ve diğer verilerin düzenli ve kolay akışını sağlamak.
• Projeye katılım gösteren işletmeler arasında oluşturulacak lig tabloları aracılığı ile bu işletmelerdeki sürü meme sağlığı ve süt kalitesi değerlerini yükseltmek.
• Elde edilecek olumlu sonuçların uygulanabilirliği üzerinden ülke geneline yaygınlaştırılabilecek bir modelin oluşturularak ilgili bakanlıklar, kamu ve özel kuruluşlarca değerlendirilebilmesini sağlamak.
PROJENİN BÖLGESEL KATKISI:
Burdur Süt Kalite Programı; kapsamı ve niteliği açısından ülkemizde ilk defa uygulanacak bir projedir. Bununla birlikte ticari çiğ süt üretiminde başarılı bir çok ülke yada bölge kendi süt kalite programlarını uzun yıllardan beri uygulamakta ve tanıtmaktadırlar. Özellikle ihracat amacı ile kaliteli süt ve süt ürünleri üretimi ve standartizasyonu için bizimde bölge ve ülkemiz genelinde bu programı bir an önce başlatmamız son derece önemlidir. Esasen bu hususta çok geç kaldığımız bilinen bir gerçektir. Burdur özelinde 1955 yılında kurulan Şeker Fabrikası öncülüğünde başlayan büyükbaş süt sığırcılığı, günümüze değin çok orköy, köy-koop, Anafi, soykütüğü ve suni tohumlama, e-ıslah, iyi tarım uygulamaları, targel, ipard ve bakanlık desteklemeleri, Veteriner Fakültesinin ve Üniversitemizin kurulması gibi önemli kilometre taşlarından geçerek hatırı sayılır bir güce ve etkinliğe ulaşmıştır. Bu proje kapsamında “Burdur Süt Kalite Programı” çerçevesinde Burdur süt sığırcılığı, tüm bileşenleri ile birlikte ileri düzeyde uluslararası rekabet edebilir bir konum yakalayabilecektir. Genel itibarı ile Burdur ve Burdur süt sığırcılığı sektörü kendisini çok daha sağlam bir zeminde tanıtarak etkinlik düzeyini geliştirecektir.
PROJENİN TOPLUMSAL KATKISI:
Sunulan proje ile stabil hale getirilebildiği takdirde Burdur Süt Kalite Programı; öncelikle sisteme dahil olan işletmelere ve kooperatiflere, yetiştiricilere yararlı olacaktır. İlgili personelin eğitimi ve uygulamaya yönelik alınan tedbirler ile sürü yönetiminde verimlilik, çeşitli nedenlerden kaynaklanan potansiyel süt verimindeki kayıpların önlenmesi, dolayısıyla karlılık sağlanabilecektir. Zaman içinde kalite bazlı desteklemelerin sağlanabilmesi halinde yine bu hususta çaba gösteren yetiştiriciler açısından teşvik edici bir çalışma olacaktır. Keza üretilen kaliteli ve sağlıklı sütün raf ömrü ve üretim randıman değerleri ele alındığında bu sütü işleyen fabrika ve mandıralar açısından da verimlilik yönüyle önemli kazanımlar elde edilebilecektir. İhracatı yapılabilecek düzeyde kaliteli süt ürünlerinin standartizasyonu, sektörün önünü açarak ülkemizde mevcut süt sektörü ve bağlantılı tüm alanlarda zaman zaman yaşamakta olduğumuz darboğazların önlenmesinde sektörün daha stabil ve güçlü olmasında örnek bir model teşkil edecektir.
Toplum sağlığı ve güvenli gıda tüketimi ele alındığında kaliteli süt üretimi özellikle gelecek nesillerin sağlıklı beslenmesindeki önemi tartışılmaz bir gerçektir.